Preteksty — jak kłamie się o szkodliwości antykoncepcji

Przez ostatnie kilka miesięcy przez polską permanentną debatę światopoglądową przeszło kilka nowych wątków, które odświeżyły dawne spory: dostęp bez recepty do „pigułek po”, ratyfikacja „Konwencji o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej”, prace nad rządowym projektem ustawy o in-vitro, artykuły krytykujące polski ruch feministyczny albo zaprzysiężenie Roberta Biedronia na prezydenta Słupska. Na każdy z tych tematów opublikowano mnóstwo artykułów na łamach prawicowej prasy i portali internetowych.

Uderzające jest, że za każdym razem jakby tylko mimochodem wspominany jest prawdziwy powód obiekcji piszących — religijny dogmat oraz twardogłowa ideologia. Z tekstów tych często wylewa się wręcz „troska” o ludzi, którym autorzy chcą odebrać lub zapobiec przyznaniu im praw w imię swoich przekonań. Myślę, że jednak trochę łatwiej jest zniechęcić siebie i innych do jakiejś sprawy, kiedy głównym argumentem są jakieś dane dotyczące jej szkodliwości (jakkolwiek przeinaczone i słabej jakości) niż prostsze i bardziej szczere „Kościół mówi, że to grzech”.

Zajęłoby za dużo miejsca opisanie wszystkich fałszywych argumentów, za którymi kryją swoją hipokryzję prawicowi publicyści. Skupmy się więc na razie na rzeczy, która zajmuje wysokie miejsce na liście najczęściej stawianych przez fundamentalistów chochołów — antykoncepcji hormonalnej.

The Pill — rozbija małżeństwa i prowadzi do aborcji już od 50 lat

Przykładem, który skupia w sobie większość używanych zwykle przekłamań i przeinaczeń, jest opublikowany na portalu Fronda.pl artykuł Małgorzaty Terlikowskiej, żony redaktora Terlikowskiego. Przyjrzyjmy się jednemu z akapitów.

Dzięki pigułce antykoncepcyjnej miało być lepiej pod każdym względem. Małżeństwa miały się umacniać, bo odtąd ich życie seksualne miało być pozbawione lęków o niechcianą ciążę. Dzieci miały być wyłącznie chciane i zaplanowane. Tymczasem okazało się, że to, co miało dać kobietom wolność, przysporzyło im wyłącznie kłopotów. Małżeństwa zaczęły się rozpadać. Wzrosła liczba aborcji. Rodziło się coraz więcej dzieci poczętych mimo stosowania antykoncepcji, setki milionów innych zabijano, gdy okazywało się, że pigułka jednak nie zadziałała. Przybywało dzieci pozamałżeńskich. Normy moralne uległy rozluźnieniu. Jako że tzw. zabezpieczanie się w większości należało do kobiety, wobec tego mężczyźni poczuli się zwolnieni od odpowiedzialności. Zamiast męskich mężczyzn są niewieścieli Piotrusie Pany.

To dużo bardzo odważnych stwierdzeń. Wydawać by się mogło, że pigułka antykoncepcyjna, po angielsku określana często jako po prostu The Pill, odpowiada za całe zło dzisiejszych czasów, plagę nowotworów, upadek rodziny i całą resztę. Jako bonus jest jeszcze ta okropna Big Pharma, która umyślnie zabija ludzi dla zysku. Dalsza część artykułu również nie zostawia żadnych wątpliwości co do złowrogich efektów antykoncepcji. Jednak ta opowieść ma jeden, zasadniczy problem — otóż jest ona całkowicie błędna. Co dokładnie mija się w niej z prawdą? Zacznijmy od początku.


Liczba rozwodów na 1,000 osób w USA, 1950-2006.

To prawda, że liczba rozwodów wzrosła w latach 70 ubiegłego wieku. Opierając się na danych z USA (które, z niewielkimi zastrzeżeniami, mogą być uznawane za reprezentatywne dla innych krajów wysoko rozwiniętych) można zobaczyć, że liczba rozwodów na 1,000 osób wzrosła z 2.25 w roku 1960 do 5.25 w roku 1980. Jednak stwierdzenie, że branie pigułek przez kobiety doprowadziło do rozpadu małżeństw, byłoby dużym nadużyciem. W profesjonalnym słownictwie nosi ono nazwę Post hoc, ergo propter hoc („Po tym, więc wskutek tego”) i opiera się na błędnym założeniu, że z prostego faktu o występowaniu dwóch zjawisk po sobie można wyciągnąć wniosek, że jedno powodowało drugie. Tak nie jest.

Choć wzrost jest wyraźnie zauważalny, to jednak istnieje kilka lepszych wyjaśnień, niż „te złe pigułki”. Amerykański kwartalnik National Affairs w swoim artykule na ten temat podaje kilka z nich. Co istotne, ani razu nie pojawia się w nim antykoncepcja. Te kilka czynników, które spowodowały ten wzrost to: wprowadzenie prawa umożliwiającego rozwód bez orzekania o winie stron oraz możliwość rozwodu tylko na wniosek jednego małżonka; wzrost poziomu edukacji i zatrudnienia kobiet, który umożliwił im opuszczenie niezadowalającego związku lub takiego, w którym były ofiarami przemocy domowej; zerwanie z przekonaniem, że kobieta musi zajmować się domem; zmiana w podejściu do osób rozwiedzionych, które ze społecznych wyrzutków przemieniły się w pełnoprawnych członków społeczeństwa; czy też zmiana stosunku do samego rozwodu, który przestał być czymś moralnie nagannym, a zaczął być postrzegany jako najlepsze wyjście w sytuacjach, kiedy dalsze współżycie przyniosłoby dwojgu ludzi jedynie cierpienie.


Odsetek kobiet niezamężnych oraz pracujących w USA, 1900-2011.

Jak można zauważyć, zwalanie całej winy za wzrost rozwodów na wprowadzenie do użytku pigułki antykoncepcyjnej to po prostu dezinformacja, która ignoruje cały szerszy kontekst społeczno-kulturowy tamtych czasów.

Wzrosła liczba aborcji. Rodziło się coraz więcej dzieci poczętych mimo stosowania antykoncepcji, setki milionów innych zabijano, gdy okazywało się, że pigułka jednak nie zadziałała.

Nie można twierdzić, że wzrost liczby aborcji był spowodowany upowszechnieniem się antykoncepcji hormonalnej opierając się tylko na ich zbliżeniu w czasie (które jest bardzo luźne) — tak jak wyżej jest to Post hoc, ergo propter hoc. Jestem też ciekaw, jak pani Terlikowska doszła do wniosku, że zmniejszenie liczby zapłodnień miałoby się przełożyć na wzrost liczby aborcji. W rzeczywistości jest zupełnie odwrotnie, o czym jednak za moment.

Pierwsza pigułka antykoncepcyjna została wprowadzona do sprzedaży w USA w roku 1960 (technicznie w 1957, jednak wcześniej była klasyfikowana jako terapia zaburzeń menstruacji). Jednak prawie do końca lat 60 liczba aborcji pozostawała na bardzo niskim poziomie. Wyraźny wzrost można zauważyć dopiero w 1968 roku, 8 lat po wprowadzeniu jej do sprzedaży. Czyżby pigułka czekała niemal dekadę, aby wreszcie ujawnić swoją złowrogą naturę? Nie, ponieważ związek między nią a wzrostem liczby aborcji to bzdura i istnieje znacznie prostsze wyjaśnienie: zmiana prawa dotyczącego przerywania ciąży.

Aż do końca lat 60 w Stanach Zjednoczonych aborcja była ogólnie nielegalna. Prawo w tym zakresie ustalały poszczególne stany. W ponad połowie z nich aborcja była całkowicie nielegalna, w części legalna tylko w określonych sytuacjach, jak gwałt bądź zagrożenie życia kobiety, a jedynie w dwóch (Waszyngton i Nowy Jork) aborcja dostępna była na życzenie kobiety. Wszystko to zmieniły dwie rzeczy: liberalizacja prawa dotyczącego aborcji w 15 stanach oraz przełomowa sprawa przed amerykańskim Sądem Najwyższym — Roe v. Wade. Wprowadziła ona dostęp do aborcji na życzenie, unieważniając stanowe zapisy ograniczające dostęp do niej. Stanowiło to prawdziwą rewolucję dla milionów kobiet, które uzyskały wreszcie prawo do decydowania o swoim ciele.


Liczba aborcji oraz zgonów powiązanych z przerwaniem ciąży w USA.

Jak widać na ilustracji powyżej, istnieje wyraźna korelacja między tymi dwoma sprawami a wzrostem liczby aborcji w USA — i żadnej, jeżeli chodzi o wprowadzenie antykoncepcji hormonalnej. Co więcej drastycznie spadła liczba zgonów z powodu komplikacji wywołanych pokątnymi aborcjami, co dowodzi, że to właśnie dostęp do legalnej i bezpiecznej, medycznej aborcji pozwala chronić życie, o które tak bardzo zdają się dbać katoliccy publicyści.

A co ze wspomnianym wpływem antykoncepcji na ograniczenie liczby aborcji? Istnieją dowody na to, że jest on istotny. Genialny artykuł zatytułowany „Helping Doctors and Patients Make Sense of Health Statistics” opublikowany w czasopiśmie Psychological Science in the Public Interest, oprócz tego, że jest prostym i zrozumiałym nawet dla laika opisem tego, na co należy zwracać uwagę w statystykach medycznych, podaje jeden z takich dowodów.


Liczba aborcji przed i po panice pigułkowej w Wielkiej Brytanii.

Pod koniec 1995 roku w Wielkiej Brytanii wybuchła tak zwana „panika pigułkowa”. Rządowy Komitet ds. Bezpieczeństwa Leków wydał oświadczenie, w którym ostrzegał, że używanie niektórych typów antykoncepcji hormonalnej, to znaczy trzeciej ich generacji, podnosi niebezpieczeństwo powstania zatorów żylnych o 100%. Spowodowało to masowe zaprzestanie stosowania antykoncepcji w ogóle przez dużą część kobiet. 100% wydaje się dużą liczbą, ale nie byłoby historii, gdyby było to tak proste. Dwukrotny wzrost niebezpieczeństwa to ryzyko względne. Mówi ono jak często zachodzi jakieś niebezpieczeństwo w jednej grupie, w porównaniu do częstości w grupie kontrolnej. Nie odnosi się ono jednak do tego, jak tak naprawdę niebezpieczne jest stosowanie antykoncepcji hormonalnej dla pojedynczej osoby.


Wzrost stosowania antykoncepcji zmniejszył liczbę aborcji w Korei Południowej.

Jakie były inne wyniki badania, które jednak nie zostały tak szeroko nagłośnione? W grupie kobiet, które brały antykoncepcję hormonalną drugiej generacji zakrzepica żylna wystąpiła u 1 kobiety na 7,000. U kobiet, które brały antykoncepcję trzeciej generacji, zakrzepica wystąpiła u 2 kobiet na 7,000. Choć ryzyko względne wskazuje na wzrost 100%, ryzyko bezwzględne wzrosło między grupami jedynie o 1 na 7,000, czyli około 0.00014. Choć cała sprawa okazała się jedynie medialną sensacją, zaprzestanie brania antykoncepcji zaskutkowało wyraźnym wzrostem liczby aborcji w tym okresie.

Innym przykładem są wyniki programu The Contraceptive Choice Project, który umożliwił dostęp do darmowej antykoncepcji dla ponad 9,000 kobiet w wieku 14-45 lat z okolic St Louis w USA. Podczas trwania badania częstość aborcji wśród uczestniczek spadła do 4.4-7.5 na 1,000 kobiet, znacząco odbiegając od średniej krajowej (19.6 na 1,000 kobiet) oraz średniej dla kobiet z okolic St Louis, ale nie biorących udziału w badaniu (13.4-17 na 1,000 kobiet). Szczególnie istotny wpływ projektu można było zaobserwować wśród nastolatek, w których częstość aborcji była ponad pięć razy niższa niż średnia krajowa dla tej grupy (6.3 w porównaniu do 34.3 na 1,000 kobiet).


Liczba aborcji oraz częstość używania antykoncepcji w Rosji.

Przykłady można mnożyć. Badanie, o którym pisałem poprzednio, dowiodło, że promocja antykoncepcji może zmniejszyć częstość niechcianych ciąż oraz aborcji nawet o jedną trzecią. Nie jest to też zjawisko unikalne dla USA. W raporcie opublikowanym przez Guttmacher Institure „Contraceptive Use Is Key to Reducing Abortion Worldwide” można zobaczyć dowody na to, że jest to zjawisko globalne. Na całym świecie, niezależnie od szerokości geograficznej, języka, kultury, czy religii, antykoncepcja zmniejsza częstość aborcji.

Dlatego właśnie Polska wśród specjalistów uchodzi za dość dziwne państwo, w którym mimo zakazu aborcji nie stawia się na promocję antykoncepcji, a nawet aktywnie się ją zwalcza. Do takiego stanu doprowadziły między innymi kłamstwa rozsiewane przez panią Terlikowską, jej męża i wielu im podobnych publicystów, przy czynnym udziale kościoła katolickiego.

Należy to powiedzieć jasno: stosowanie antykoncepcji zapobiega aborcjom. Tak wynika z ogółu badań naukowych, które zostały przeprowadzone na ten temat. Twierdzenie, że jest inaczej, jest niczym innym, jak szukaniem pretekstu, nie ważne jak fałszywego, by tylko przykryć prawdziwy powód wrogości wobec świadomego życia seksualnego — religijny, zaściankowy i nieracjonalny dogmat.

Bezwzględnie małe ryzyko

Dochodzimy do jednego z moich ulubionych argumentów podnoszonych przeciwko stosowaniu antykoncepcji hormonalnej — rzekome olbrzymie zagrożenie dla zdrowia stosujących ją kobiet.

Do tego doszły kwestie zdrowotne. Ryzyko zakrzepicy, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, nowotworów piersi i układu rodnego. W końcu zgony kobiet. Lata przyjmowania antykoncepcji skutkowały też innymi dramatami – problemami z zajściem w ciężę, poronieniami.

Antykoncepcja hormonalna jest jedną z najdokładniej przebadanych grup leków. Kiedy wpisze się frazę „oral contraceptives” w jakąkolwiek wyszukiwarkę tekstów naukowych, na przykład PubMed albo Google Scholar, pojawiają się dziesiątki lub setki tysięcy wyników. Można wyobrazić sobie dowolną kombinację interesujących nas problemów takiej antykoncepcji — jest duże prawdopodobieństwo, że ktoś zainteresował się już tym zagadnieniem i przeprowadził badania na ten temat. Ta olbrzymia baza wiedzy jest dostępna dla każdego z dostępem do internetu. Wystarczy jedynie chcieć dowiedzieć się czegoś na ten temat… i nie bać się, że to, co odkryjemy, może być niezgodne z naszymi przekonaniami.

Nie dziwi mnie zatem uporczywe przedstawianie antykoncepcji hormonalnej jako olbrzymiego zagrożenia dla zdrowia kobiet przez prawicowych publicystów. Dziwi mnie co innego — brak stanowczego oporu ze strony środowiska naukowego na takie insynuacje. Jak więc jest w końcu z tym wpływem bezbożnych pigułek na zdrowie?

Zacznijmy od cukrzycy. Badanie kohortowe z 1992 roku opublikowane w czasopiśmie Diabetologia jest jednym z największych tego typu badań, jakie widziałem. Rozpoczęło się w 1976 roku i wzięło w nim udział ponad 100,000 pielęgniarek, których historie medyczne były śledzone przez następne 12 lat. Jakie były wyniki?

Women who used oral contraceptives in the past had only a slight and marginally increased relative risk of 1.10 (95% confidence interval 1.01, 1.21) compared to those women who had never used oral contraceptives after controlling for known risk factors of disease. (…) Current users did not have an increased risk of Type 2 diabetes (relative risk = 0.86, 95% confidence interval 0.46, 1.61) when compared to women who had never used the drug. (…) These data suggest that past or current oral contraceptive use does not substantially influence subsequent risk of Type 2 diabetes.

W skrócie — zależność była mierna i to tylko u kobiet, które stosowały ten rodzaj antykoncepcji w przeszłości (przed rokiem 1976). U kobiet, które brały antykoncepcję podczas badania nie znaleziono takiej zależności. Prostymi słowami: używanie antykoncepcji hormonalnej nie zwiększa prawdopodobieństwa zachorowania na cukrzycę typu drugiego. Warto zaznaczyć, że dotyczy to ryzyka względnego — odnoszą się tu takie same zastrzeżenia jak to „paniki pigułkowej”, tyle że tam ryzyko względne wynosiło 2, a tutaj jedynie 1.1.

Należy zauważyć, że badanie to było przeprowadzane w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Może to tłumaczyć, dlaczego kobiety, które kiedyś brały te środki, miały marginalnie podniesione prawdopodobieństwo, ponieważ wczesne leki antykoncepcyjne były pod wieloma względami inne od dzisiaj stosowanych, na przykład pod względem ilości hormonów w dawce, które kiedyś były o wiele większe niż dzisiaj.

Nowsze badanie kohortowe z 2002 roku na próbie około 2,000 kobiet z USA opublikowane w Diabetes Care przyniosło jednak zupełnie inne wyniki.

After adjustment for covariates, current use of OCs was still associated with lower fasting glucose levels [–1.8 mg/dl (−2.4, –1.3)] and lower odds of diabetes [odds ratio 0.56 (0.33, 0.95)]. (…) Current use of OCs is associated with lower glucose levels in young African-American and white women and may be associated with lower odds of diabetes.

Nowsze środki hormonalne mogą więc zmniejszać ryzyko cukrzycy prawie o połowę! Były to środki stosowane od 1985 do 2002, można się więc spodziewać, że postęp naukowy przyniósł już substancje o jeszcze lepszym profilu działania.

Zakrzepica jest chyba ulubionym przykładem „niebezpieczeństwa” antykoncepcji dla katolickich fundamentalistów. Czy rzeczywiście jest się czego bać? Początkowe informacje mogą wydawać się niepokojące. Przegląd systematyczny literatury na ten temat opublikowany w 2005 roku w Thrombosis and haemostasis stwierdza, że ryzyko rozwinięcia zakrzepicy żylnej u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną jest około 3 razy większy, niż u kobiet, które jej nie stosowały. Inne badanie, kliniczno-kontrolne tym razem, przeprowadzone na ponad 3,000 kobiet i opublikowane w British Medical Journal szacuje to ryzyko na około 5 razy większe. Badanie opublikowane w prestiżowym New England Journal of Medicine, „Oral Contraceptives and the Risk of Venous Thrombosis”, również szacuje, że ryzyko to jest pięć razy większe dla kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną, niż dla ogółu populacji.

Ryzyko zakrzepicy przy stosowaniu antykoncepcji jest mniejsze, niż ryzyko zakrzepicy podczas ciąży.

Dlaczego więc nie zarzucono jeszcze tej metody antykoncepcji z powodu jej działań ubocznych? Otóż należy sobie przypomnieć, że mowa tu o ryzyku względnym. Jako że zakrzepica jest chorobą rzadką, nawet pięciokrotne zwiększenie jej częstości nie stanowi wielkiego ryzyka. Jak podsumowuje to ostatni artykuł:

Hormonal contraception is used by more than 100 million women worldwide. The number of excess deaths from cardiovascular disease (venous and arterial combined) among young, low-risk users — nonsmoking women between 20 and 24 years of age — ranges from 2 to 6 per million per year worldwide.

Nie znaczy to oczywiście, że nie ma takiego ryzyka w ogóle — znaczy to jednak tylko tyle, że ryzyko jest małe, ograniczalne i, co ważniejsze oraz bez wyjątku przemilczane przez katolickich publicystów, mniejsze niż w przypadku ciąży. Jak stwierdza artykuł opublikowany w The Lancet, zakrzepica (tym razem wyłącznie żylna) dotyka 919 ciężarnych poniżej i 1936 ciężarnych powyżej 35 roku życia na 1,000,000 ciąż. To dużo — tak dużo, że w wielu krajach wysoko rozwiniętych, na przykład w Wielkiej Brytanii czy Polsce, zakrzepica jest wiodącą przyczyną zgonów ciężarnych.

Pigułki na raka

Jednym z większych argumentów przeciwników antykoncepcji hormonalnej jest proste i wywołujące niepokój hasło: „antykoncepcja powoduje raka”. Nie ma choroby, która we współczesnym świecie wzbudza więcej obaw, nie dziwi więc, że lekarze odmawiający wypisania recepty na antykoncepcję, zaraz obok rzekomego powodowania przez nią aborcji (tak nie jest), wymieniają powodowanie przez nią raka jako jeden z „powodów”, dla których nie pozwolą decydować kobietom o swojej rozrodczości. Jak jednak jest naprawdę?

Istnieje kilka nowotworów, na których powstawanie lub nie może wpływać antykoncepcja hormonalna. Zacznijmy od raka piersi. W olbrzymim badaniu, które zbiera wyniki 54 innych badań na ponad 150,000 kobiet, opublikowanym w znanym medycznym czasopiśmie The Lancet, możemy przeczytać:

The results provide strong evidence for two main conclusions. First, while women are taking combined oral contraceptives and in the 10 years after stopping there is a small increase in the relative risk of having breast cancer diagnosed (relative risk in current users 1.24 [1.15-1.33]; 1-4 years after stopping 1.16 [1.08-1.23], 2p=0.00001; 5-9 years after stopping 1.07 [1.02-1.13]). Second, there is no significant excess risk of having breast cancer diagnosed 10 or more years after stopping use (relative risk 1.01 [0.96-1.05], NS). The cancers diagnosed in women who had used combined oral contraceptives were less advanced clinically than those diagnosed in women who had never used these contraceptives for ever-users compared with never-users, the relative risk for tumours that had spread beyond the breast compared with localised tumours was 0.88 (0.81-0.95).

W skrócie: istnieje niewielki wzrost ryzyka raka piersi u kobiet, które stosują antykoncepcję hormonalną, który zmniejsza się po zaprzestaniu stosowania, by zniknąć po około 10 latach od wzięcia ostatniej tabletki. Jednocześnie u kobiet, które stosowały antykoncepcję hormonalną, rak piersi był istotnie mniej zaawansowany klinicznie niż u reszty, a ryzyko, że rak ten wytworzy przerzuty było mniejsze.

Badanie to, chociaż bardzo dobrze skonstruowane i przeprowadzone na ogromnej próbie kobiet, powstało 20 lat temu. Jakie są najnowsze ustalenia na ten temat? Inne badanie, przeprowadzone na znajomej próbie ponad 100,000 pielęgniarek, zostało opublikowane w 2010 roku w czasopiśmie Cancer Epidemiology, Biomarkers and Prevention. Co nowego wniosło? Utrzymuje ono wnioski poprzedniego badania: kobiety przyjmujące antykoncepcję hormonalną mają marginalnie zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia raka piersi („marginally significant higher risk [multivariate RR, 1.33; 95% CI, 1.03-1.73]”), jednak z pewnym zastrzeżeniem. Otóż prawie cały wzrost ryzyka można przypisać jednej, określonej kombinacji hormonów, tak zwanej trójfazowej pigułce antykoncepcyjnej z lewonorgestrelem.

Można to podsumować tak: istnieje niewielki wzrost ryzyka względnego, połączony z jeszcze bardziej niewielkim wzrostem ryzyka bezwzględnego, jeżeli chodzi o występowanie raka piersi wśród kobiet przyjmujących antykoncepcję hormonalną. Z drugiej jednak strony, nowotwory u kobiet przyjmujących te środki są mniej groźne, a za prawie cały ten wzrost może odpowiadać tylko jedna kombinacja hormonów.

Innym rakiem, który ma związek z przyjmowaniem doustnej antykoncepcji jest rak szyjki macicy. W opublikowanej w 2007 roku w The Lancet metaanalizie 24 innych badań przeprowadzonych na 50,000 kobiet można przeczytać, że ryzyko względne wystąpienia raka szyjki macicy wynosi 1.9, jednak ryzyko to spada po odstawieniu tych środków. Tak jak we wszystkich przykładach powyżej, samo ryzyko względne mówi nam mało. Jednak w tym artykule możemy przeczytać dalej:

10 years’ use of oral contraceptives from around age 20 to 30 years is estimated to increase the cumulative incidence of invasive cervical cancer by age 50 from 7.3 to 8.3 per 1000 in less developed countries and from 3.8 to 4.5 per 1000 in more developed countries.

Dziesięcioletnie stosowanie antykoncepcji hormonalnej zwiększa ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy tylko o 0.7 przypadku na 1000 kobiet.

Innym problemem mogą być guzy wątroby. Jak jednak można przeczytać w IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, vol. 91 wzrost ryzyka jest nieznaczny, a powstające guzy mają charakter łagodny.

Koszty i zyski


Wykres obrazujący spadek zachorowalności na raka jajnika, prawdopodobnie związany ze stosowaniem antykoncepcji hormonalnej.

Nie zmieniło się do dziś to, o czym wcześniej pisałem: cała druga strona medalu jest przemilczana przez przeciwników antykoncepcji. Otóż okazuje się, że antykoncepcja może także chronić przed pewnymi nowotworami.

Pierwszym takim nowotworem jest rak jajnika. W metaanalizie z 1992 roku, badającej całą dostępną wtedy literaturę na ten temat możemy przeczytać:

The risk of ovarian cancer decreased with increasing duration of OC use; we noted a 10-12% decrease in risk with 1 year of use and approximately a 50% decrease after 5 years of use.

50% to całkiem niezły wynik, ale czy to wszystko? Otóż nie — okazuje się, że można go jeszcze polepszyć. W wydanej w 2005 roku książce A Clinical Guide for Contraception możemy znaleźć takie stwierdzenie:

Protection against ovarian cancer, the most lethal of female reproductive tract cancers, is one of the most important benefits of oral contraception. Because this cancer is detected late and prognosis is poor, the impact of this protection is very significant. Indeed. a decline in mortality from ovarian cancer has been observed in several countries since the early 1970, perhaps an effect of oral contraceptive use. (…) This protective effect increases with duration of use and continues for 20 or more years after stopping the medication. This protection is seen in women who use oral contraception for as little as 3 to 6 months (although at least 3 years of use are required for a notable impact), reaching an 80% reduction in risk with more than 10 years of use(…).

Osiemdziesiąt procent to naprawdę dużo. Ryzyko względne wynosi w tym wypadku 0.2 — to kobiety nie stosujące antykoncepcji mają 5 razy większe ryzyko zachorowania na raka jajnika. To już nie marginalna różnica (jak 1.25 w przypadku raka piersi, przy mniejszym ich rozmiarze), ale naprawdę istotna statystycznie i długotrwała różnica, która, połączona z wysoką śmiertelnością tych nowotworów, odgrywa dużą rolę w poprawie życia i zdrowia kobiet.

Innym rakiem przed którym chroni antykoncepcja jest rak endometrium, błony śluzowej, która wyścieła ściany macicy. W tej samej książce co powyżej możemy znaleźć cytat:

The use of oral contraception protects against endometrial cancer.Use for at least 12 motnths reduces the risk of developing endometrial cancer by 50% (…). This protection persists for 20 or more years after discontinuation (…).

Nie jest to może 80%, ale to więcej, niż wzrost ryzyka jakiegokolwiek z nowotworów, o których mówiliśmy wcześniej.

Antykoncepcja hormonalna bezsprzecznie chroni jeszcze przed jeszcze jednym rakiem — rakiem jelita grubego. Po raz kolejny odniosę się do A Clinical Guide for Contraception:

Although previous studies have not been in agreement, the Nurses’ Health Study reported about a 40% reduced risk of colorectal cancer associated with 8 years of previous use of oral contraceptives (most likely higher dose products). A meta-analysis of published studies concluded that there is about a 20% reduction in risk of colorectal cancer in users of oral contraception. with a stronger effect in recent users.

Znów — nie jest to może tak duży efekt jak w przypadku raka jajnika, ale mimo wszystko to kolejny dowód na to, że antykoncepcja przynosi korzyści zdrowotne przyjmującym ją kobietom.

Jednak pierś, macica i jajnik to nie jedyne miejsca, które mogą podlegać nowotworzeniu. Hormony zawarte w środkach antykoncepcyjnych mają wpływ na praktycznie wszystkie komórki ciała — jaki jest więc ich wpływ na ogólną zachorowalność na nowotwory? Na pytanie to może nam odpowiedzieć kolejne duże badanie kohortowe, opublikowane w British Medical Journal. Badanie to zostało przeprowadzone na około 50,000 kobiet, które były śledzone przez około 20 lat. Jak stwierdza to badanie:

Compared with never users ever users had statistically significant lower rates of cancers of the large bowel or rectum, uterine body, and ovaries, tumours of unknown site, and other malignancies; main gynaecological cancers combined; and any cancer. (…) The estimated absolute rate reduction of any cancer among ever users was 45 or 10 per 100 000 woman years, depending on whether the main or general practitioner observation dataset was used.

Działanie przeciwnowotworowe antykoncepcji hormonalnej jest więc jednoznacznie silniejsze niż pronowotworowe, bzdurą jest więc obwinianie jej o szkodliwe działanie na zdrowie kobiet. To jednak nie wszystko. Inne badanie na tej samej kohorcie stwierdza:

Compared with never users, ever users of oral contraception had a significantly lower rate of death from any cause. (…) The estimated absolute reduction in all cause mortality among ever users of oral contraception was 52 per 100 000 woman years.

Nie dość, że wbrew twierdzeniom katolickich fundamentalistów antykoncepcja chroni przed rakiem, to jeszcze zmniejsza całkowitą śmiertelność wśród stosujących ją kobiet. Można więc powiedzieć, że zarzuty pod jej adresem są po prostu kłamstwami i pretekstami mającymi na celu odciągnąć uwagę od prawdziwych, religijnych i ideologicznych, pobudek jej przeciwników.

Poza wymienionymi powyżej terapia hormonalna ma jeszcze inne, czysto medyczne wskazania, jak terapia zespołu policystycznych jajników, endometrioza, brak miesiączk, bolesne skurcze macicy, adenomioza macicy, zbyt obfite krwawienia miesięczne, anemia spowodowana miesiączkami, bolesne miesiączki, nieregularne miesiączkowanie, czy uporczywy trądzik. Kłamstwa przeciwników antykoncepcji są wzburzające, bo prowadzą do niepotrzebnego cierpienia tysięcy kobiet, którym odmawiana jest skuteczna terapia ich schorzeń.

Ostatnim elementem antykoncepcyjnej układanki jest jej rzekome wywoływanie niepłodności u stosujących ją kobiet. Głos oddam na krótko niezawodnemu A Clinical Guide for Contraception; zainteresowanych dlaczego tak jest zachęcam do przeczytania stron 81-87.

Attempts to document a cause-and-effect relationshp between oral contraceptive use and infertility have failed.1

Kurtyna.

Prawdziwy powód popularności i wrogości wobec antykoncepcji

Dlaczego prawicowi publicyści zasłaniają swoją walkę z antykoncepcją troską o zdrowie kobiet, a ani słowem nie wspominają o Aspirynie i podobnych lekach, które w Stanach Zjednoczonych powodują 16,500 śmierci rocznie?

Antykoncepcja hormonalna ma ogólnie pozytywny wpływ na zdrowie kobiet. To jednak nie dlatego kobiety ją stosują. Rewolucja, jaką spowodowała The Pill. opierała się na jednym — wolności. Tak naprawdę po raz pierwszy kobiety mogły wreszcie swobodnie, bezpiecznie i pewnie decydować o swoim życiu, zarówno seksualnym, jak i społecznym. To one wreszcie mogły decydować o tym, kiedy, jak i czy w ogóle chcą mieć dzieci. To one zostały uwolnione od wiecznej niepewności i mogły w spokoju cieszyć się swoim życiem seksualnym.

To oczywiście nie podoba się różnym represyjnym organizacjom religijnym — głównie chodzi tu o Kościół katolicki, a ściślej jego hierarchów i co bardziej fanatycznych wyznawców. Starają się oni, żeby — broń Boże — kobiety nie mogły decydować o sobie, swoim ciele i swoim życiu. W imię nieracjonalnego i przesądnego dogmatu nie stronią oni od kłamstw, przeinaczeń i propagandy, aby tylko zagłuszyć niewygodne dla nich fakty i odebrać kobietom wolność wyboru ich życiowych postaw. Oczywiście, nie ujmują tego w ten sposób — dlatego kryją się za pretekstami, jakoby powodowała nimi głównie troska o zdrowie kobiet przyjmujących antykoncepcję. Od razu jednak pojawia się dysonans — dlaczego prawicowi publicyści zasłaniają swoją walkę z antykoncepcją troską o zdrowie kobiet, która zmniejsza ryzyko zachorowania na raka, powikłań ciąży oraz całkowitą śmiertelność, a ani słowem nie wspominają o Aspirynie i jej podobnych lekach przeciwzapalnych, które w samych tylko Stanach Zjednoczonych powodują 16,500 śmierci rocznie, są notorycznie nadużywane i gdyby zostały wynalezione w XXI wieku, zapewne nie zostałyby dopuszczone do użytku.

Nie irytuje mnie sprzeciw wobec antykoncepcji sam w sobie, choć uważam, że wypływa z niedorzecznych przesłanek. Złości mnie to, że ktoś chce objąć całkowitą władzę nad tak intymną sprawą, jak sfera czyjejś seksualności, w dodatku używając do tego kłamstw i manipulacji. W wolnym i świeckim państwie nie może być na to przyzwolenia — takie zachowania należy piętnować i wytykać na każdym kroku. Jeżeli ten wpis pokaże choć jednej osobie, w jaki sposób kłamią i pod jakimi pretekstami chcą ukryć swoje pobudki religijni fanatycy, to uznam, że spełnił swoje zadanie.


1. W oryginale „secondary amenorrhea” czyli „wtórny brak miesiączki”. W tym przypadku te dwa określenia są z grubsza wymienne, użyłem więc „infertility” dla większej jasności.

5 odpowiedzi

  1. Super artykuł, ciekawy i przyjemnie go się czyta :)
    Czy może być również tak, że stosowanie tabletek antykoncepcyjnych wiąże się z dość częstymi wizytami u lekarza, badaniami ginekologicznymi, krwi, usg itp. i to umożliwia wcześniejsze rozpoznanie nieprawidłowości?

  2. Tak jest, dlatego słowem kluczowy we wszystkich badaniach jest „adjusted risk”. Oznacza to, że badający wzięli pod uwagę czynniki, które mogłyby na przykład wpłynąć na wczesną wykrywalność, jak właśnie badania ginekologiczne czy ogólnie częstsze chodzenie do lekarza.

  3. w Polsce kobiety stosujące antykoncepcję to kobiety regularnie chodzące do ginekologa,zatem: badane. Już ten fakt zwiększa u nich wczesne wykrycie nowotworu, a za czym idzie i skuteczną terapię. A nowotwór niekoniecznie musi mieć związek z hormonami. Inaczej: zaniedbana baba z zaniedbaną ciążą może mieć też zaniedbanego raka lub ciekawe choroby.

  4. A co z wpływem antykoncepcji na trudności z zajściem w ciążę? Miałam wrażenie, że płodność spada z wiekiem (u obu płci) więc jeśli ktoś wiele lat odkłada decyzję o dziecku, to zwiększa ryzyko, że jego poczęcie nie będzie łatwe i szybkie.

  5. Agoreton – pełna zgoda, tylko małe pytanie: dlaczego posłużyłeś się wykresem pokazującym odsetek liczby rozwodów w stos. do liczebności populacji? Akurat adekwatniejszy byłby chyba taki, który pokazywałby, jak zmieniał się odsetek małżeństw zakończonych rozwodem. Na Twoim wykresie widzimy zresztą w ostatnich latach spadek liczby rozwodów, ale ewentualna radość p. Terlikowskiej byłaby chyba przedwczesna, bo -zaryzykuję hipotezę – taki spadek ma raczej źródło w zmniejszeniu liczby zawieranych małżeństw (mniej małżeństw, to i rozwodów mniej).

    Magdalaena – każde odkładanie poczęcia niesie za sobą ryzyko utraty najlepszego okresu płodności, to nie może być zarzut skierowany specyficznie przeciwko antykoncepcji hormonalnej, bo dotyczy też np. npr czy nawet abstynencji.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *